CÂU CHUYỆN KHOA HỌC

CÂU CHUYỆN KHOA HỌC

Tôi rất vui mừng khi bạn đọc chọn cuốn sách này. Đây là một cuốn sách mang tính kể chuyện. Cụ thể hơn là chuyện  khoa  học. Nói đến  khoa  học là nói đến những  khám  phá ngạc nhiên  và những  con người miệt  mài làm việc để phụng  sự đời. Nhưng  khoa  học cũng là chuyện  “cân, đo, đong,  đếm” và ý nghĩa  đằng sau của những  việc làm định lượng đó. Do đó, tôi chia những  câu  chuyện  trong  sách  thành 4  phần  chính: chuyện khám phá, chuyện con số, và chuyện “bếp núc”, chuyện nhà khoa học. Những câu chuyện được kể bằng một văn phong  mà tất cả bạn đọc trong  và ngoài khoa học đều có thể hiểu và cảm thấy thú vị.
Có lẽ nói ra chắc bằng thừa,  nhưng  cũng cần nhắc lại ở đây rằng  ngày nay không  một  ai trong  xã hội có thể tồn tại mà không cần tiếp xúc với khoa học. Từ hơn 400  năm  qua,  khoa  học đã và đang  làm thay  đổi đời sống của con người và xã hội. Qua hơn 70 câu chuyện trong sách, bạn đọc sẽ biết cảm nhận  được những  tình tiết đằng sau những  khám  phá dẫn đến giải Nobel, và những  phát  hiện giúp cho chúng ta hiểu nhiều  hơn về thể  chất  và tinh  thần  của chính  chúng  ta. Các bạn  sẽ hiểu  hơn những  cơ chế kì diệu  giúp chúng  ta định  vị được đường  đi lối về, và hệ “điều hành”  suy nghĩ của chúng  ta trước những  trạng  thái  bất định.  Những  bất định được thể hiện qua xác suất cũng sẽ được trình bày để các bạn hiểu rõ hơn.
Khoa học là một  trong  những  di sản quí báu nhất của văn hóa nhân  loại. Nếu chúng  ta hiểu  văn hóa là hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần  do con người sáng tạo ra và tích lũy qua quá trình tương tác giữa con người về tự nhiên,  thì khoa  học là một phần của văn hóa. Do đó, tôi cũng sẽ kể cho các bạn về lí lịch khoa học của những con vật gần gũi chúng ta như heo, gà, chuột, khỉ, cùng mối liên quan đến sự hiện diện của chúng và nguồn  gốc của nền văn minh  lúa nước Đông Nam Á. Các bạn  sẽ ngạc nhiên  khi biết nơi xuất phát của những con vật này là từ Đông Nam Á. Các bạn cũng sẽ biết Đức Phật đã nói gì về một hội chứng mà chúng ta gọi là “loãng xương” ngày nay. Tôi cũng không quên kể cho các bạn những  câu chuyện về các nhà khoa học lừng danh như Charles Darwin, Alexandre Yersin, Paul Erdos,  và một  số nhà  khoa  học khác đã đem  đến  cho chúng ta những phát minh cứu hàng triệu người.
Một  số  câu  chuyện  trong  sách  đã  được  công  bố trên  các báo và tạp  chí phổ  thông  trong  hơn 10 năm qua. Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn các báo Tuổi  Trẻ,  Người  lao  động,  Lao  động,  Sài  Gòn  Tiếp thị, VietNamNet, VnExpress, Sinh  viên  Việt Nam đã biên tập và phổ biến các bài viết của tôi đến bạn đọc. Dĩ nhiên,  nhân  vô thập  toàn, sai sót và thiếu sót trong sách chắc sẽ khó tránh khỏi. Nếu phát hiện sai sót, các bạn có thể báo cho tôi biết, để lần tái bản  được hoàn chỉnh hơn.
Hiện nay, ở nước ta có dấu hiệu cho thấy khoa học đang có nguy cơ trở thành một môn học tẻ nhạt,  trừu tượng, và thoát  li khỏi cuộc sống hàng ngày. Theo một thống  kê được công bố trên  tờ Tuổi Trẻ vào tháng  12 năm 2004, chỉ có 25% sinh viên đại học ở nước ta có ý muốn theo đuổi sự nghiệp khoa học hay làm nghiên cứu khoa học. Có lẽ một phần vì tình trạng này mà hiệu suất khoa  học của nước ta, khi so sánh  với các nước trong vùng không mấy cao. Do đó, vấn đề đặt ra là chúng ta phải  tìm một  định  hướng để hấp  dẫn  và thu  hút  sinh viên. Tôi tin rằng những câu chuyện trong sách sẽ giúp cho các bạn yêu khoa học hơn, và là động cơ để các bạn dấn thân vào nghiên cứu khoa học.

di vao nghien cuu khoa học

ĐI VÀO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

  • ĐI VÀO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
  • Ở kỷ nguyên tin học này, một em học sinh phổ thông ở nước ta cũng có thể nói được rằng khoa học là nền tảng của sự phát triển xã hội và nghiên cứu khoa học, do vậy, là hoạt động vô cùng quan trọng. Nhưng, thế nào là “nghiên cứu khoa học”, và đâu là “thước đo” trong nghiên cứu khoa học, hoặc thế nào là “văn hóa khoa học”… thì ngay cả nhiều người có học vị cao ở bậc đại học cũng không trả lời ổn thỏa.Không chỉ đối với những vấn đề mang tính khái quát như vậy mà cả với những câu hỏi cụ thể như: làm sao để viết một bài báo khoa học, trích dẫn tài liệu phải theo cách thức nào, vì sao phải công bố rộng rãi một công trình nghiên cứu, hoặc thế nào là đạo văn, “đạo số liệu”… cũng khó tìm được câu trả lời rành mạch, đúng đắn.Trong khi đó, thực tế lại đang diễn ra tình trạng rất đáng buồn, đáng lo trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, từ chuyện “làm khoa học” bằng cách… đạo văn, điều tra cẩu thả, không đúng phương pháp, thậm chí có nhưng cơ quan quản lý đưa ra nhiều quy định hành chính gọi là dựa trên “cơ sở khoa học” mà thật ra chẳng khoa học tí nào!Có lẽ nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là văn hóa khoa học nước ta chưa được như các nước tiên tiến, trong đó có phần do lâu nay chúng ta thiếu các chương trình giảng dạy, sách báo, tài liệu hướng dẫn, giải thích về bản chất cũng như cách thức tiến hành nghiên cứu khoa học. Như vậy, để có thể nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học, gia tăng sự hiện diện của khoa học Việt Nam trên trường quốc tế, rõ ràng cần phải nâng cao nhận thức về ý nghĩa của hoạt động nghiên cứu khoa học, mở rộng tầm hiểu biết chung về phương pháp nghiên cứu khoa học.Với mong mỏi được đóng góp một phần nhỏ trong công việc ấy, từ nhiều năm qua, Giáo sư Nguyễn Văn Tuấn, hiện công tác tại Viện nghiên cứu Y khoa Garvan – Úc, đã viết nhiều bài đăng trên các tờ báo trong nước như: Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Tuổi Trẻ, Tia Sáng, Thanh Niên, VietNam Net… liên quan đến nghiên cứu khoa học, trên cơ sở cung cấp các kiến thức cũng như những kinh nghiệm làm nghiên cứu khoa học trong nhiều năm của tác giả.Cuốn sách này ra đời trên cơ sở tập hợp những bài viết về hai nội dung chính: nghiên cứu khoa học và việc công bố kết quả nghiên cứu khoa học. Trong phần đầu, tác giả cố gắng làm rõ các khái niệm cốt yếu như “hoạt động nghiên cứu khoa học”, “cơ sở khoa học”, cách xác định đề tài nghiên cứu, vấn đề đạo đức khoa học, văn hóa khoa học… Về phương diện công bố kết quả nghiên cứu khoa học, tác giả chủ yếu tập trung vào hình thức bài báo khoa học đăng trên tập san quốc tế. Do khuôn khổ có giới hạn của bài viết đăng trên báo đại chúng cho nên tác giả thường đề cập đến các vấn đề một cách tổng quát, căn bản, và mặt khác, vốn là nhà nghiên cứu trong lĩnh vực y sinh học cho nên khi khai triển vấn đề cũng như khi đưa ra dẫn chứng, tác giả thường dựa nhiều vào các nghiên cứu ngành y sinh học. Tuy vậy, những yêu cầu cơ bản, những nội dung thiết yếu trong nghiên cứu khoa học nói chung và cách thức công bố kết quả nghiên cứu khoa học đều được tác giả trình bày một cách rõ ràng, có hệ thống theo các chuẩn mực quốc tế bằng một văn phong sáng sủa, dễ hiểu, lập luận chặt chẽ, dẫn liệu phong phú, đáng tin cậy. Xét về phương diện phổ biến kiến thức thì đó chính là những ưu điểm của tác giả và rất phù hợp với mục đích xuất bản của Tủ sách Kiến thức này.Trong thực tế, hoạt động nghiên cứu khoa học vốn đa dạng, phức tạp, và có sự khác biệt nhất định giữa nghiên cứu trong khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. Việc công bố kết quả nghiên cứu khoa học cũng được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: luận văn, sách biên khảo, công trình điền dã, điều tra xã hội học… Nói chung, còn nhiều nội dung cần được đề cập cặn kẽ, đầy đủ hơn nữa, và để có thể chuyển đạt đầy đủ những nội dung đó hẳn sẽ cần đến nhiều cuốn sách, tài liệu hướng dẫn khác trong tương lai. Thiết nghĩ, đó là công việc chung của giới khoa học nước ta.Riêng với cuốn sách này, hy vọng nó sẽ giúp ích cho những người mới bước vào nghiên cứu khoa học, đặc biệt là với các bạn sinh viên, qua việc cung cấp những thông tin, những kiến thức phổ thông cần phải có để làm hành trang trên con đường nghiên cứu khoa học – con đường vốn không ít cam go, thử thách mà cũng rất đáng tự hào.Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách này cùng quý độc giả!
TRÒ CHUYỆN KHOA HỌC VÀ GIÁO DỤC

TRÒ CHUYỆN KHOA HỌC VÀ GIÁO DỤC

  • TRÒ CHUYỆN KHOA HỌC VÀ GIÁO DỤC
  • Ở nước ta, giáo dục và khoa học là hai lĩnh vực được bàn luận nhiều nhất trên các diễn đàn báo chí và trong Quốc hội. Điều này dễ hiểu, vì bất cứ nước nào trong thời bình phải dành ưu tiên cho việc xây dựng một nền giáo dục, nhất là giáo dục đại học, hoàn chỉnh, và một nền giáo dục, nhất là giáo dục đại học, hoàn chỉnh, và một nền khoa học mạnh. Một nền giáo dục tốt và nội lực khoa học công nghệ cao là động lực quan trọng nhất cho phát triển kinh tế bền vững. Tuy nhiên, trong thực tế, hai lĩnh vực này ở nước ta lại có nhiều bất cập nhất. Những bất cập đó có thể kể đến vấn đề mô hình giáo dục đại học, tự chủ đại học, tự do học thuật, nghiên cứu khoa học, đào tạo tiến sĩ, thậm chí bổ nhiệm các chức vụ học thuật.

    Cuốn sách bạn đang cầm trên tay là tập hợp những suy nghĩ, quan điểm, và tầm nhìn của tác giả về các vấn đề trên. Nội dung được chia làm 4 phần: Khoa học, đạo đức khoa học, xuất bản khoa học, và giáo dục. Đây không phải là một công trình nghiên cứu khoa học, mà chỉ là những ý kiến mang tính thảo luận của cá nhân tôi. Cũng có thể xem những ý kiến này mang tính “phản biện” và góp ý vào chính sách khoa học và giáo dục. Những quan điểm và tầm nhìn trong danh sách này thể hiện cũng là những trải nghiệm của một người đã có hơn 30 năm trong các đại học và kinh qua các môi trường khoa học phương Tây. Tôi không muốn áp đặt những quan điểm lên chính sách ở trong nước, mà chỉ muốn thuyết phục bạn đọc bằng những dữ liệu và kinh nghiệm thực tế. Những suy nghĩ được viết ra với tâm nguyện đóng góp một phần vào nỗ lực đổi mới và xây dựng một nền giáo dục đại học tốt hơn, và một nền khoa học đàng hoàng hơn.

    Nước ta đang trong tiến trình hội nhập thế giới. Năm 2016, Việt Nam tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN, và thời điểm này cũng đánh dấu một sự hòa nhập toàn diện nền kinh tế của 10 quốc gia trong vùng, trong đó dĩ nhiên có cả giáo dục và khoa học. Rồi sẽ đến một ngày các trường đại học và nhà khoa học Việt Nam cạnh tranh với các trường và đồng nghiệp ASEAN. Để có khả năng cạnh tranh tốt, chúng ta cần phải biết những qui ước khoa bảng, những tiêu chí trong khoa học đang được dùng ở các nước ngoài Việt Nam. Tôi tin rằng bạn đọc sẽ tìm thấy nhiều khác biệt và hiểu thêm những “luật chơi” khoa học quốc tế.

    Nhiều ý kiến và quan điểm trong cuốn sách này đã được trình bàu trên các diễn đàn báo chí đại chúng và hội nghị trong nước. Nhân dịp này, tôi trân trọng cám ơn các bài Tuổi trẻ, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Tuần Việt Nam, VNExpress, Sài Gòn Tiếp thị cũ, Ngày nay, Lao động, Sinh viên Việt Nam đã biên tập và công bố những bài viết của tôi hơn 10 năm qua. Tôi biết chắc rằng những dữ liệu trình bày trong sách, dù đã được xem xét cẩn thận về nguồn gốc, vẫn còn có sai sót hoặc thiếu sót. Do đó, tôi rất mừng nếu nhận được góp ý và bổ sung của bạn đọc

    Bây giờ, tôi mời các bạn hãy cùng tôi trò chuyện về những vấn đề liên quan đến giáo dục và khoa học. Tôi tin rằng cuốn sách sẽ giúp cho các bạn, mượn cách nói của Tiên điền tiên sinh, Mua vui cũng được một vài trống canh.

     

     

phan tich du lieu voi R

PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VỚI R

  • PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VỚI R
  •  Cuốn sách bạn đang cầm trên tay là một nổ lực nhằm giới thiệu các phương pháp phân tích mô hình và thống kê phổ biến. các phương pháp gồm mô hình hồi qui tuyết tính, hồi qui logistic, phân tích tổng hợp (meta – anlysis), mô hình phân tích sống còn (survival anlysis), phương pháp phân tích chuỗi dữ liệu theo thời gian (time series data) phương pháp bayes, phương pháp bootstrap, v.v.. Với một nội dung khá rộng như thế, cuốn sách này sẽ giúp ích cho các nhà nghiên cứu, giảng viên cao đẳng và đại học, sinh viên, hay bất cứ ai muốn học về thống kê và phương pháp phân tích dữ liệu.Ngôn ngữ được sử dụng trong sách là R. Có nhiều lý do R được chọn làm ngôn ngữ để thực hiên các phương pháp trên, kể cả sự miễn phí và năng lực khoa học. Không giống như các phần miềm thương mại khác đều tốn khá  nhiều tiền, R hoàn toàn miễn phí. Bất cứ ai ở bất cứ nơi nào trên thế giới có truy cập mạng internet điều có thể tải R về máy tính, tốn vài phút cài đặt , và bắt đầu sử dụng. Trước đây, chỉ có một thiểu số nhà nghiên cứu (chủ yếu là các nước tiên tiến) mới có điều kiện sử dụng phần mềm thống kê, nhưng từ ngày có R thì bất cứ ai cũng đều có điều kiện áp dụng những phương pháp phân tích tinh vi nhất và hiện đại nhất cho nghiên cứu khoa học và phân tích dữ liệu. Do đó, sự ra đời của R đã làm cuộc cách mạng thống kê ở qui mô toàn cầu. R còn “dân chủ hóa” việc tiếp cận các phương pháp phân tích dữ liệu tiên tiến nhất trên thế giới.